Ticaret Hukuku 2003/2004 Ders Notları

UNİTE I
TİCARET HUKUKUNUN ESASI
Ticaret hukukunun uygulama alanını belirleyen farklı sistemler şunlardır;

l) Subjektif Sistem: Bu sistem ticari faaliyetin öznesi olarak taciri esas alır.1673 ve 1681 yıllarında Fransa’da Colbert’in öncülüğünde hazırlatılan Kara Ticareti ve Deniz Ticareti Ordonans’ ı bu sistem esas alınarak hazırlanmıştır.

2) Objektif Sistem: Bu sistem gereği ticaret hukuku tacirlerin yaptıkları işlemlere değil, kimin yaptığına bakılmaksızın tarafları kim olursa olsun ticari işlemlere uygulanır.

3) Karma Sistem: Bu sistem hem taciri hem de ticari işlemi esas alır. 1926 tarihli ticaret kanunumuz karma sisteme örnek gösterilebilir.

4) Ticari İşletme Esası: Bu sisteme göre, ticaret hukukunun esasını ticari işletme oluşturur. 1957 tarihli ticaret kanunumuz bu sistemi esas almıştır.

TİCARİ İŞLETME
Ticarethane, fabrika yada ticari şekilde işletilen diğer müesseseler ticari işletme sayılır.

TİCARİ İŞLETME KAVRAMININ UNSURLARI:
• Kazanç sağlamayı hedef tutmak
• Devamlılık
• Belli bir çapı aşma
• Esnaf işletmesi olmamak

İktisadi faaliyeti nakti sermayeden ziyade bedeni çalışmasına dayanan ve kazancı ancak geçimini sağlayacak düzeyde bulunan işletmelere esnaf işletmesi denir.

Bir işletmenin esnaf işletmesi veya ticari işletme olması hususunda çıkan anlaşmazlıklar Bölge Ticaret Müdürü, Oda ve Dernek temsilcilerinden oluşan 3 kişilik kurulca çözümlenir.

TİCARİ İŞLETMENİN HUKUKİ NİTELİĞİ
a) Ticari işletmenin maddi unsuru:
Maddi unsur, yatırım malvarlığı ve döner malvarlığı olarak ikiye ayrılır.
Döner mal varlığı, hammadde, yarı mamul ve mamul.
Yatırım malvarlığı, kasa, masa ve demirbaşlar.

b) Maddi olmayan unsur:
Ticari işletmenin ticari itibarı, ticari örgütü, ticari sırları, işleri, müşteri çevresinin yarattığı değere denir.

TİCARİ İŞLETMENİN DEVRİ
Manevi unsur devredilmeden ticari işletmenin devri mümkün değildir. Devir için maddi olmayan unsurla birlikte maddi unsurun asgari ölçüde işletmenin çalışmasını mümkün kılacak miktarının da devri şarttır.

Ticari işletmenin devri alacaklılara ve iyi niyet sahibi üçüncü kişilere karşı devir işleminin tescil ve ilanı ile hüküm ifade eder.

Devralan, işletmenin devirden önceki borç ve taahhütlerinden de sorumludur. Devreden ise tescil ve ilandan sonraki borçlardan sorumlu olmamakla birlikte, önceki borç ve yükümlerden devralanla birlikte 2 yıl süreyle müteselsilen sorumludur. Bu iki yıl süreli sorumluluk alacaklının muvafakati ile ve borcun nakli hükümlerine göre ortadan kaldırılabilir.

TİCARİ İŞLETMENİN REHNİ
Ticari işletmenin rehni “ticari işletme rehni kanunu”na göre yapılır. İşletme kül olarak rehnedilebilir ve rehin ticaret siciline kayıt düşülerek yapılır.

TİCARİ İŞLER VE TABİ OLDUKLARI HÜKÜMLER
Türk Ticaret Kanunu, Türk Medeni Kanununun ayrılmaz bir cüzü’dür.
Bir ışın ticari olup olmadığı şu işlemler sonucu saptanır:
A) TTK’de düzenlenmiş işler kanun gereği başkaca bir ölçüye gerek olmaksızın ticaridir.
B) Ticari işletmeyle ilgili diğer bütün iş ve işlemler
TİCARİ İŞ KARİNESİ
TTK 21′e göre bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır. Bu maddeden anlaşılacağı üzere tüzel kişi tacirlerin adi hukuk alanları yoktur gerçek kişiler ise bu karineyi 2 halde çürütebilirler:
a) Halin icabının iş, işlem veya fiilin ticari sayılmasına uygun olmaması
b) İşletmesiyle ilgisi olmadığını gerçek kişi tacir tarafından karşı tarafa açıkça bildirilmesi
Taraflardan yalnız birisi için ticari iş niteliğinde olan mukaveleler, kanunda aksine hüküm olmadıkça diğer taraf için de ticari sayılır. Ancak sadece bir taraf için ticari sayılan iş sözleşmeden doğmuyor ise (Örneğin bir haksız fiil sözkonusuysa) bu takdirde her iki taraf için de adi iş sayılacaktır.

TİCARİ İŞ OLARAK NİTELENRİDRLMENİN SONUÇLARI
a) Şart edilmemiş olsa dahi ticari işlere faiz yürütülür.
b) Ticari işlerde faiz oranı serbestçe tayin edilir.
c) Ticari işlerde faize faiz yürütülür.
d) Ticari işlerde temerrüt faizi oranı yıllık %50′dir.
e) İki veya daha fazla kimse içlerinde yalnız biri veya hepsi için ticari mahiyeti haiz bir iş dolayısıyla diğer bir kimseye karşı müştereken borç altına girerlerse, mukavelede aksi kararlaştırılmış olmadıkça müteselsilen mesul sayılır.
f) Ticari işlerle ilgili olarak öngörülmüş zaman aşımı süreleri kanunda aksine hüküm yoksa değiştirilemez.

TİCARİ HÜKÜMLERİN UYGULAMA SIRASI
1) Emredici Hükümler
2) Sözleşme Hükümleri
3) Ticari Hükümler
4) Ticari Örf ve Adet
5) Genel Hükümler

TİCARİ KAZA
Ticari işlere ilişkin davalar öncelikle asliye ticaret mahkemesinde görülür. Asliye ticaret mahkemesinin bulunmadığı yerlerde davalara asliye hukuk mahkemesi bakar.

ÜNİTE 2
TACİR VE TACİR SIFATLARI

A.) GERÇEK KİŞİLERDE: Bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kimseye TACİR denir.
- Küçük ve kısıtlılarda tacir sıfatı küçük ve kısıtlıya ait olur
- Fiilen işletmeye başlamamış olsa dahi bir ticari işletmeyi sanki varmışçasına ilan edenler tacir sayılır.
- Ticaretten men edilenler ticari işletme işletirlerse tacir sayılırlar
 Bir ticari işletme açmış gibi muamelelerde bulunan kimse iyiniyet sahibi üçüncü şahıslara karşı tacir gibi mesul olur.

B.) TÜZEL KİŞİLERDE:
1) Ticaret Ortaklıkları: Kollektif, komandit, anonim, limited şirketler tescil edilip tüzel kişilik kazandıkları anda tacir sayılır.
2) Dernekler: Tacir sayılabilmesi için iki önemli şarta ihtiyaç vardır.
a) Amaca ulaşmak için bir ticari işletme işletmek
b) Kamu yararına dernek olmamalı

l) K.İ.T.(Kamu İktisadi Teşekkül)
2) Donatma İştirakleri

TACİR SIFATININ SONUÇLARI
1. Ticaret unvanı seçmek ve kullanmak
2. İflasa tabi olmak
Not: Tacir sıfatı sona erse bile daha l yıl iflasa tabidir.
3. Ticari defter tutmak
4. Ticaret siciline kayıt olmak
5. Ticaret ve Sanayi odalarına kayıt olmak
6. Basiretli bir iş adamı gibi davranmak –
7. Ticari iş karinesine uymak; Bir tacirin yapmış olduğu işlerin ticari olması asıldır.
8. Yaptığı işlerde ücret ve faiz istemek
9. Ücret ve ceza-i şartın indirilmesini isteyememek
10. Ticari örf ve adetleri tacirlere mutlak olarak uygulama
11. Fatura ve teyit mektubu düzenlemek.-

Fatura ve teyit mektubu özel kanıt araçlarındandır. İçerdikleri unsurlara 8 gün içinde itiraz edilmezse yazılı kanıt niteliği kazanır.

Her iki tarafında tacir olması durumunda uygulanacak Özel hükümler:
1) İhtar ve ihbarlarda yazılı şekil
2) Ticari defterleri kanıt olarak kullanmak her iki tarafın tacir olması durumunda mümkündür.
3) Ticari satım ve trampalara ayrıca Hapis hakkı tacirler için bazı farklı hükümlere bağlanmıştır.

ÜNİTE 3
TİCARET UNVANI VE DİĞER TİCARİ ADLAR

1-TİCARET UNVANI: Her tacirin ticari işletmesine ilişkin işlemlerde kullandığı ad’a denir. İşletmenin sahibini gösterir.
2-İŞLETME ADI: Bizzat işletmeyi tanıtmaya, benzer işletmelerden ayırmaya yarayan araçlarıdır.
— İşletme adı kullanma zorunluluğu yoktur. Ancak unvan seçmek ve kullanmak zorunludur. Unvanın ve eğer seçilmiş ise işletme adının ticaret siciline tescili zorunludur.
* Marka, üretilen emtia’yı (eşya) benzerlerinden ayırmaya yarayan tanıtım araçlarıdır.
Menşey ve mahreç işaretleri; marka kapsamında yer alan coğrafi işaretlerdir.

TİCARET UNVANI SEÇMEDE ÇEŞİTLİ SİSTEMLER
A) Serbestlik Sistemi:
Tacir unvanını dilediği gibi belirleyebilir, kimliğini yansıtmak zorunda değildir.
B) Gerçeklik Sistemi:
Tacirin kimliği unvanda tam olarak yansıtılmalıdır.
C) Karma Sistemi:
Her iki sisteminde özelliklerini taşır. Kanunumuz bu sistemi benimsemiştir.

GERÇEK KİŞİLERDE TİCARET UNVANI
Tacirin ad ve soyadından ibaret çekirdek kısım ile zorunlu veya ihtiyari eklerden oluşur.
*Unvana “Türk, Cumhuriyet, Türkiye, milli” kelimeleri ancak Bakanlar Kurulu izni ile getirilebilir.

TÜZEL TACİRLERDE TİCARET UNVANI
1Ticaret Ortaklıklarında Ticaret Unvanı
a) Kollektif Ortaklık: “Ortaklardan en az birisinin ad ve soyadı + şirket türü”nü gösteren ibare, zorunlu veya ihtiyari ekte getirilebilir. Hatice Demirel Kollektif Ortaklığı.
b) Komandit Ortaklık: komandite (sınırsız) “ortaklardan en az birisinin adı ve soyadı + şirket türü” ayrıca ek durumları aynıdır. İsmi unvana geçen komanditer ortak komandite ortak gibi sorumlu olur.
c) Anonim Ortaklık: “Şirketin konusunu gösteren bir kelime + Şirket türü” yani çekirdek + ek (zorunlu ihtiyari) Çetintas Gıda Mad.Üret.Paz. A.Ş.
* Anonim şirketin unvanında bir gerçek kişi ad ve soyadı bulunuyorsa unvanda kısaltma yapılamaz.
d) Limited Ortaklık: Anonim şirketin unvan biçimi ile aynıdır. Ancak limited şirkette unvanın yanında sermayenin gösterilmesi zorunludur.

2) Derneklerde Ticaret Unvanı:
Ticaret unvanı adlarının aynıdır. Zorunlu ve ihtiyari ek alamazlar.
3) Donatma İştiraklerinde Ticaret Unvanı:
Müşterek donatanlardan en az birisinin “ad ve soyadı ile iştiraki gösteren” ibareden oluşur. Yada geminin adı da kullanılabilir.

*Ticaret unvanı işletmenin açıldığı tarihten itibaren 15 gün içinde tescil ve ilan edilir. Ankara’da basılan “Türkiye Ticaret Sicili” gazetesiyle yapılır. Unvanı tacirden başkası kullanamaz. Buna tacirin TEKEL HAKKI denir.

Uygulama sınırı, gerçek kişilerde sicil dairesi, tüzel kişilerde Türkiye’dir.

TİCARET UNVANININ DEVRİ VE İNTİKALİ
Unvanda adı bulunan ortak, ortaklıktan ayrılırsa ayrılan ortağın yazılı muvafakati, ölürse mirasçılarının muvafakati ile unvan olduğu gibi kalabilir.

Ticaret unvanı tek başına devredilemez. Ancak ticari işletme ile birlikte devredilebilir.

ÜNİTE 4
TİCARET SİCİLİ

Ticaret ve sanayi odası veya Ticaret odalarının olduğu .yerlerde bir ticaret sicil memurluğu kurulur. Yönetimi sanayi ve ticaret bakanlığının uygun görüşü alınarak ilgili oda meclisi tarafından atanan bir sicil memuruna aittir.

Herkes ticaret sicilinin içeriğini inceleyebilir. Buna ticaret sicilinin “Açıklığı İlkesi” denir.

T.T.K hangi hususların tescil ve ilan edileceğini düzenlemiş olup bu hususlar dışında herhangi 5ir konunun tescil ve ilanı gerekmemektedir.

TESCİL PROSEDÜRÜ:
Talep-Sicil Memurunun İnceleme Yetkisi-Sicil Mem. Kararı-Tescil-İlan

Talep: İşlemin oluşumundan itibaren 15 gün içinde ilgililerin yazılı talebi ile yapılır.

Sicil Memurunun İnceleme Yetkisi: Memur, talepte bulunanın kimliğini, ehliyetini, yetkili olup olmadığını v.b.hususları incelemekle yükümlüdür.

Sicil Memurunun Kararı: 3 şekilde karar verebilir.
a. Kabul: Bu durumda tescil yapılır.
b. Red: Sicilin bağlı bulunduğu mahkemeye 8 gün içinde itiraz edilebilir. Mahkeme kabul yada red ederse her iki tarafta temyiz yoluna gidebilir.
c. Geçici Tescil: Halli mahkeme hükmüne bağlı olan veya sicil memuru tarafından tescilinde duraksanan konular ilgililerin talebi üzerine geçici tescil edilirler.3 ay içinde taraflar mahkemeye başvurduklarını veya aralarında anlaştıklarını kanıtlamazlarsa geçici kayıt silinir.

Tescil: Kanunda emredilen hususların tescili zorunludur.

İlan: Ankara da çıkan Türk Ticaret Sicil gazetesi ile yapılır.

TESCİLİN SONUÇLARI:
A) Tescilin Açıklayıcı (İzhari) Niteliği:
Bir husus tescilden önce doğmuş ve hüküm ifade etmekte ise, bu hususun tescilinde sicil, açıklayıcı niteliğe sahiptir. (Ticaret unvanın tescili)

B) Tescilin Yaratıcı (İhdasi) Niteliği:
Tescil işlemi yapılmadan o hukuki işlemin varlığından söz edilemiyorsa yapılan tescilde sicil yaratıcı niteliğe sahiptir. (Ticaret ortaklıklarının tescille tüzel kişilik kazanması.)

TİCARET SİCİLİNİN OLUMLU VE OLUMSUZ ETKİSİ
Ticaret Sicilinin Olumlu Etkisi: Kanunca gerekli hususların tescil yada ilanı yapıldığında 3.kişiler bu hususları bilmediklerini ileri süremezler. Bu durumda tescil S.kişilerin sübjektif iyi niyetlerini ortadan kaldırır. Tescil edilen hususların sicilin bulunduğu yerde ticari davalara bakmakla görevli Asliye Hukuk Mahkemesi kaza çevresinde herkes tarafından bilindiği farz olunur.İlan da yapılmış ise tüm Türkiye’de herkesin bu hususu bildiği kabul edilir.

Ticaret Sicilinin Olumsuz Etkisi: Tescili yada ilanı kanunca emredilmeyen bir husus her nasılsa tescil yada ilan edilmişse S.kişiler bu hususu bilmediklerim ileri-sürebilirler. Bu durumda tescil 3. kişilerin iyi niyetini ortadan kaldırmaz. «Ticaret sicili sadece 3. kişilerin iradi işlemleri üzerinde etkilidir.İrade dışı davranışlar özellikle haksız fiiller üzerinde kayıtların bir etkisi yoktur.

ÜNİTE 5
HAKSIZ REKABET
Unsurları;
1) İktisadi Rekabet
2) Aldatıcı hareket ve iyiniyet kurallarına aykırı davranış.
3) Rekabet hakkının başkaca suretle her türlü kötüye kullanılması; haksız rekabettir.

ÖZEL HAKSIZ REKABET HALLERİ:
• Başkalarının ve onların iş mahsûllerini yanıltıcı ve gereksiz yere kötülemek,
• Başkasının ahlaki veya mali iktidarı hakkında gerçeğe aykırı bilgi vermek,
• Kendi kişisel durumu, emtiası, ticari işleri hakkında yanıltıcı bilgi vermek suretiyle kendini üstün duruma getirmek,
• Paye, şahadetname veya mükafat almadığı halde bunları almış gibi davranmak,
• Başkasının kullandığı ad, unvan, marka, işaret gibi tanıtma araçları ile iltibasa meydan veren mallan durumu bilerek veya bilmeyerek satışa arz etmek veya şahsi ihtiyaçtan başka her ne sebeple olursa olsun elinde bulundurmak,
• 3. şahısların yardımcılarına haketmedikleri çıkarlar sağlamak suretiyle onları kandırmak,
• 3. şahısların yardımcılarını iğfal suretiyle onların ticari sırlarını öğrenmek,
• Bu sırları kullanmak veya yaymak,
• Gerçeğe aykırı iyi hal ve iktidar şahadetnameleri vermek,
• Rakipleri hakkında uygulanan kanun, tüzük, sözleşme yahut mesleki kurallara ve iş şartlarına uymamak.

HAKSIZ REKABETİN SONUÇLARI:
- Hukuki Müeyyideler: Açılabilecek hukuk davaları şunlardır,
1) Tesbit Davası: Ortada haksız rekabetin olup olmadığının belirlemesi için açılan davadır.
2) Men Davası: Haksız fiilin durdurulması, tekrarının önlenmesi için açılan davadır.
3) Eski Hale İade Davası: Bu dava haksız rekabet sonucu doğan maddi durumun ortadan kalkması haksız rekabet yanlış ve yalan beyanlarla yapılmışsa bunların düzenlenmişi hallerini içerir.
4) Manevi Tazminat Davası: Parasal olmayan bir zararın varlığı halinde açılır.
5) Maddi Tazminat Davası: Parasal bir zararın varlığı halinde açılır.

DAVACI VE DAVALI OLMA EHLİYETİ:
Aktif Dava Ehliyeti (Davacı olma):
1) Haksız rekabete uğrayan rakip tüm davaları açabilir.
2) Haksız rekabete mağruz kalanın müşterileri (fiilen zarara uğramış olması gerekir.)
3) Haksız rekabete uğrayanın dahil olduğu mesleki birlikler (Barolar, Ticaret ve sanayi odaları gibi)
Pasif Dava Ehliyeti (Davalı olma):
1) Haksız rekabette bulunan rakip
2) Davalı rakibe yardımcı olan 3. Şahıslar
• Haksız rekabet, basın yoluyla işlenmişse öncelikli yazı sahibi ve ilan veren davalıdır. Bu şahıslar belli değilse yazı işleri müdürü veya ilan servisi şefi bunlar yoksa, yayıncı, bu da yoksa matbaacı aleyhinde dava açılır.
• Haksız rekabette zamanaşımı l ile 3 yıldır.

ÜNİTE 6
TİCARİ DEFTERLER
A-) Gerçek Kişi Tacirlerin Defter Tutma Zorunu:
Tutulması zorunlu defterler

Onamaya tabi defterler (kanunda ismen sayılan defterler):
yevmiye defteri (günlük defter)
defteri kebir (büyük defter)
envanter ve bilanço defteri

Beyana tabi Defterler: Yukarıdaki 3 defterden başka hangi defterin tutulacağını tacir kendisi işletmesinin mahiyet ve önemine göre kendisi takdir eder ve her yılbaşında ticaret siciline beyan eder.
• Özel hükümlere göre tutulması zorunlu defterler:
ÖRN:Tellalın tuttuğu tellal günlük defteri.
• Saklanması gerekli evrak: Ticari işletmeye ilişkin mektup, yazı, telgraf, fatura, cetvel, senet, mukavele, vb. belgeler tacir tarafından saklanması zorunludur.

İhtiyari defterler (isteğe bağlı tutulur)
Bu defterlerin kanıt niteliği kazanması tutulması zorunlu tüm defterlerin tutulmuş olmasına bağlıdır.

B-) Tüzel Kişi Tacirlerde Defter Tutma Zorunu:
Tüzel kişi tacirlerle, gerçek kişi tacirlerin tuttukları defterler arasında fark yoktur. Ancak tüzel kişi tacirler diğer defterlere ek olarak “KARAR DEFTERİ” tutarlar.
• Defteri Kebir, Yevmiye ve Envanter – Bilanço defteri noterce açılış onaması, Defteri Kebir dışında birde Kapanış onaması yapılmalıdır.
• Yevmiye defteri Ocak ayı sonuna kadar. Envanter-Bilanço defteri iş yılını izleyen 3.ay sonuna kadar kapanış onamasının yaptırılması gerekir.
• Günlük defter yıl içinde dolarsa dolduğu tarihten itibaren en geç 10 gün içinde kapanış onaması yapılmalıdır.

DEFTERLERİN İÇERİKLERİ
Yevmiye (Günlük) Defteri:
Yapılan günlük işlemler oluştuklarından itibaren en geç 10 günlük süre içinde bu deftere geçirilirler.

Büyük Defter (Defteri Kebir):
Yevmiye defterine geçirilmiş olan muameleleri buradan alarak usulüne göre hesaplara dağıtır ve tasdikli olarak bu hesaplarda toplar.
• Bir tacir defterine her nasılsa aleyhinde bir kayıt düşmüş ise bu kayıt tacir aleyhine kanıt kuvvetini kazanır. Defterler usulüne uygun tutulmuşsa kayıtlarla birlikte lehteki kayıtlarda esas alınır.(kanıt olur) Uygun tutulmamışsa lehteki kayıtlar kanıt kabul edilmez.
Ticari Defterlerdeki Kayıtların Sahibi Lehine Kanıt Olması: Bunun için iki koşul gereklidir.
1) Anlaşmazlık tacirler arasında olmalı ve her iki taraf içinde ticari iş sözkonusu olmalı.
2) Defterlerin usulüne uygun tutulmuş olması gerekir.

TİCARİ DEFTERLERİN TESLİM VE İBRAZI:
TESLİM: Ticari defterlerin ve ilgili belgelerin tamamının mahkemenin emrine verilmesine denir.
Şu 3 halde teslim yoluna gidilebilir.
• Miras
• İflas
• Ortaklık anlaşmazlıkları
İBRAZ: Sadece anlaşmazlık konusu kayıtların suretinin çıkartılarak yada sadece ilgili sayfalar üzerinde inceleme yapılmak üzere defterlerin mahkemeye sunulmasına denir. Tacir ibraza zorlanamaz.

TİCARİ DEEFTERLERDE YEMİN
Tamamlayıcı Yemin:
Defterler Tacir lehine kanıt olacaksa tek başlarına karara esas olamazlar. Ayrıca bir yeminle kuvvetlendirilmeleri gerekir, buna denir.

Kati Yemin:
Taraflardan birisi diğer taraf defterlerinin içeriğini kabul edeceğini mahkeme huzurunda beyan etmiş ise karşı taraf defterlerini ibraz etmelidir. Defter ibraz edilirse içeriği kesin kanıt olur. İbraz edilmezse mahkeme, hasmının defterlerinin içeriğini kabul edeceğini beyan eden tarafa bir yemin verir. Bu yemin eda edilmekle kişi davayı kazanır.
• Tacir defterlerini son kayıt tarihinden itibaren daha 10 yıl saklamakla yükümlüdür.
• Defterler 10 yıllık saklama süresi içerisinde yitirilirse (su baskını, yangın, deprem) 15 gün içinde işletmenin bulunduğu yer Ticaret mahkemesinden bir vesika alınır. Böyle bir vesika almamış olan tacir defterlerini ibraz’dan kaçınmış sayılır.

ÜNİTE 7
TÜCCAR YARDIMCILARI
Tacire Tabi Tüccar Yardımcıları:
Ticari mümessil
Ticari vekil
Seyyar tüccar memuru
Tacire tabi olmayan Tüccar Yardımcıları:
Acenta
Komisyoncu
Ticaret işleri tellalı
l)Tabi Tüccar Yardımcıları:
a-)Ticari Mümessil: Tacir tarafından işletmeyi yönetmek ve temsil etmek için kendisine açık ve zımni (örtülü) yetki verilen kişidir. Atanmasından 15 gün içinde tescil yaptırılmalıdır. Ticari mümessil işletme sahibinin denetim ve gözetimi altındadır, onun emir ve talimatlarına uymak zorundadır.

Ticari Mümessilin Temsil Yetkisine getirilen sınırlamalar:
l-Yasal sınırlamalar:
a) İşletme konusuna girmeyen iş ve işlemlerde taciri temsil edemez.
b) Bizzat işletmenin kendisi ile ilgili işlemleri yapamaz. (İşletmenin devri, ticaret unvanının değiştirilmesi, yeni ortak alma)
c) Tacirden açık yetki almadan veya işletme konusu taşınmaz alım-satımı değilse işletmeye ait taşınmazları devir yada rehin edemez.

2-Tacirin iradesinden kaynaklanan sınırlamalar:
a) Ticari mümessilin temsil yetkisini bir şubeye ya da merkeze hasredebilir (sınırlama)
b) Birden çok kişiyi ticari mümessil atayarak yapılacak işin bunların tamiminin atacakları imza ile geçerli olduğunu öngörebilir (birlikte temsil).

Ticari Mümessilliğin Sona Ermesi
1) Mümessilin ölümü
2) Mümessilin medeni haklarını kullanma ehliyetini kaybetmesi
3) Mümessilin istifası
4) Mümessilin azli (görevine son verilmesi)

b) Ticari Vekil: Ticari mümessil sıfatına sahip olmaksızın tacir tarafından işletmenin bütün işleri veya muayyen bazı işler için temsil yetkisi verilen kişidir.Sicile tescil olunamaz.Yetkisi iki şekilde sınırlandırılır.
1) Ticari vekilin işletmenin bulunduğu mahal dışında temsil yetkisi yoktur.
2) Temsil yetkisi görevli bulunduğu mahalle asılarak pankartlarla ve tabelalarla sınırlandırılabilir.

Sona ermesi: Ticari mümessilin sona erme nedenleri ticari vekil için de geçerlidir.

c)Seyyar Tüccar Yardımcıları: Bir müessese için ticari işletmenin bulunduğu yer dışındaki mahallelerde iş yapan kişilere denir.
Bunların merkezde bunların temsil yetkileri yoktur.Seyyar tüccar memurunun temsil yetkisi tacir tarafından istenildiği gibi sınırlandırılabilir. Verilen temsil yetkisinin sınırlarını da içeren bir temsil belgesi tacir tarafından imzalanarak kendisine verilir. Seyyar tüccar memuru sattığı malın bedelini alabilir. Makbuz kesebilir, borçluya mehil verebilir.

Sona Ermesi: Ticari mümessil ve ticari vekile ait sona erme sebepleri seyyar tüccar memuru içinde geçerlidir. Seyyar tüccar memurluğu sona erdiği zaman temsil yetkisini gösteren belgenin tacire iadesi gerekir.Aksi halde iyiniyetli 3. kişilere karşı tacir sorumlu olur.

2.) Tabi olmayan Tüccar Yardımcıları
Aracı Acenta: Tabi bir sıfatı bulunmaksızın bir sözleşmeye dayanarak belli bir yer yada bölgede daimi suretle bir işletmeyi ilgilendiren akitlerde aracılık etmeyi meslek edinen kimsedir.
Unsurları:
1) Bir aktin varlığı: Acenta ile tüccar arasındaki bu akit yazılı olacağı gibi sözlü de olabilir.
2) Faaliyet Alanı: Acenta muayyen bir yer yada bölgede aracılık etmelidir.
3) Faaliyetlerde süreklilik: Acentalık faaliyeti sürekli bir şekilde icra edilmelidir.
4) Meslek Edinme:
5) Tacire tabi olmama: Acenta faaliyetlerinde bağımsızdır.

Aracı Acentaya öncelikle acentalık hükümleri, boşluk halinde ticaret işleri tellalığı ait hükümler, yine boşluk varsa vekalet hükümleri uygulanır.
Akit yapma yetkisine haiz acenta: Aracı acentalıktan tek fark (unsur bakımından) acenta ile tacir arasında yapılan aktin bu acenta türünde mutlaka yazılı olarak yapılması gereğidir. Bu acentaya öncelikle acentalık hükümleri, sonra komisyoncu hakkındaki hükümler en son da vekalet hükümleri uygulanır.

Her İki Acentaya ait müşterek hükümler
Borç ve Yükümleri
1) Rekabet Yasağı: Acenta, aynı konuda faaliyet gösteren birden çok işletme hesabına aracılık ve akit yapamaz.
2) Müvekkilin, işlerini görme ve çıkarlarını koruma
3) Haber verme ve uyarma borcu
4) Gerekli önlemleri alma
5) Ödeme yükümü: Acenta kendi zilyetliğine geçen müvekkiline (tacire) ait parayı müvekkiline ödemekle yükümlüdür.
6) Üçüncü kişilerin beyanlarını kabul ve müvekkilini temsil etme.

Acentelerin Hakları
1) Tekel Hakkı: Müvekkil acentenin faaliyette bulunduğu yerde acentasının yazılı izni olmadan bir başka acenta atayamaz.
2) Ücret isteme hakkı: Ödeme zamanı taraflarca kararlaş tınlmamışsa her aç ayda bir defa, .takvim yılı sonunda (Aralık) ve acentalık sözleşmesi sona erdiğinde ödeme yapılması gerekir.
3) Hapis hakkı: Acenta, müvekkildeki tüm alacakları için hapis hakkına sahiptir.
4) Olağanüstü Giderler: Acenta yalnızca olağanüstü giderlerini ve avanslannı isteyebilir. Olağan giderlerini talep edemez.

Acentalığın Sona Ermesi
1) Acentalık aküne süre şart edilmişe sürenin dolmasıyla.
2) Süre şart edilmemişse taraflardan birinin feshi – ihbarda bulunması ile.

KOMİSYONCU: Alım-satım işlerinde ücret karşılığında kendi namına müvekkil hesabına kıymetli evrak ve menkul eşya alım satımı sağlayan kimsedir.

Unsurları:
1) Komisyoncu ile müvekkil arasındaki şekle tabi olmayan bir akün varlığı gerekir.
2) Kendi namına müvekkili hesabına hareket.

Komisyoncunun Borç ve Yükümleri
1) Aktin yapılması ve icrası: Komisyoncu aktin yapamamasından dolayı sorumlu tutulmaz. Ancak bu durum ücret almasını engeller. Aktin yerine getirileceğini garanti eden komisyoncuya Dükrüvar Komisyoncu adı verilir. Bu kişi ek ücret talebinde bulunabilir.
2) Özen gösterme, talimata uyma, müvekkilin çıkarlarını koruma, Komisyoncu 2 durumda aykırı hareket edebilir.
a) Talimata aykırı hareket açıkça müvekkilin lehine ise.
b) Müvekkilin talimatı işin gereklerine uymuyor ve müvekkilden yeni talimat alma olanağı yok ve şayet olsa idi, talimatın değişeceği makul bir şekilde düşünülebiliyorsa talimata aykırı hareket edebilir.
3) İhbar etme ve Hesap verme: Komisyoncu aktin ifasını müvekkiline derhal ihbar etmek zorundadır.
Komisyoncunun Hakları
1) Ücret
2) Komisyoncu olağan, olağanüstü tüm giderlerini isteyebilir.
3) Hapis Hakkı (Alacağa karşılık eşyalara el koyma)
4) Emtia’yı açık arttırma yolu ile sattırma;
Münasip bir süre içinde müvekkil kendi hesabına satın alınan bir eşyayı teslim almazsa komisyoncu eşya’yı bulunduğu yer mahkemesi aracılığı ile sattırabilir.

Komisyon Akdinin Sona Ermesi
1. Akdin yapılması ve komisyoncuya verilen işin görülmesi
2. Komisyoncunun azli yada istifası
3. Taraflardan birinin ölümü, iflası, medeni hakları kullanma ehliyetini kaybetmesi

TİCARET İŞLERİ TELLALI
Taraflardan hiçbirisine tabi olmaksızın ücret karşılığında ticari işlere ilişkin sözleşmelerin akdi hususunda taraflar arasında aracılığın meslek edinilmesidir.

Unsurlar:
1. Ticari islere ilişkin sözleşmelerin akdi hususunda aracılık: (Aracılık edilen iş Ticari olmalıdır.)
2. Meslek edinme: Dışarıdan bir kaç işe aracılık etmek T.T.K hükümlerine değil, Borçlar Kanunu’na tabi olur.
3. Tabi olmama: Taraflardan hiçbirisi ile arasında sürekli bir ilişki söz konusu değildir. Aracılığı belli bir iş için yapar.
4. Ücret: Ücret alınmaksızın yapılan aracılık vekalet hükümlerine neden olur.

Tellalin Borç ve Yükümleri
1. Aracılık Etmek: Tellal tarafsızlığını bozduğu an bütün haklarını kaybeder.
2. Bordro Düzenleme: S.Numunelerin Saklanması: 4.Tellal günlük defteri tutmak

Tellalın Hakları
1. Ücret: Sözleşmenin yapılmasından itibaren l yıllık geçmekle ücret isteme hakkı zaman aşımına uğrar.
2. Giderler: Kural olarak yaptığı giderleri isteyemez. Aksine sözleşme mümkündür.

Tellallığın Sona Ermesi
1. Kendisine verilen işin herhangi bir nedenle sona ermesi
2. Taraflardan birinin ölümü, medeni hakları kullanma ehliyetini kaybetmesi, iflası
3. Süre öngörülmüşse, sürenin dolması
4. Tellalın azli ve istifası

ÜNİTE 8
CARİ HESAP
Özel bir takas rejimidir. İki kimsenin para, hizmet ve diğer hususlardan dolayı birbirlerindeki alacakları karşılıklı olarak istemekten vazgeçip bunları parça parça borç ve alacak şekline çevirerek hesabın kesilmesinde ortaya çıkacak bakiyeyi isteyebileceklerine dair anlaşmadır.

Bu Sözleşme mutlaka yazılı yapılmalıdır. Yazılı yapılması geçerlilik şartıdır.

Cari Hesaba Geçirilebilecek Alacaklar
1. Muaccel Alacaklar (süresi gelmiş)
2. Anlaşmanın varlığı halinde müeccel alacaklar. (Süreye Bağlı)
3. Tahsil edilebilir olmaları koşuluyla Kambiyo senetleri

Cari Hesaba Geçirilemeyecek Alacaklar
1. Anlaşmadan önce doğmuş alacaklar
2. Takası tahsil (mümkün) olmayan alacaklar (nafaka alacaklar)
3. Emre amade tutulmak üzere teslim alınan para ve mallardan doğan, belli bir yere sarf edilecek olan alacaklar cari hesaba geçirilemezler.

• Bir alacağın cari hesaba kaydedilmesiyle, bu alacağa bağlı olan rehin ve kefalet gibi teminatlar ile bu alacağa ait dava haklan sona ermez, devam eder.
• Cari hesap, hesap kesilmeden taraflar arasında alacaklılık ve borçluluk sıfatlarını doğurmaz yani cari hesap bölünemez.
• Cari hesaba geçirilen kalemlere faiz yürütülebilir.
• Cari hesapta zaman aşımı süresi 5 yıl’dır.
• Taraflar arasında cari hesap sözleşmesinin geçerli olarak uygulandığı süreye Anlaşma süresi denir.
• Alacak ve borç arasındaki farkın saptanıp yeni devreye tek parça olarak geçirildiği an’a kadar ki zamana Hesap Devresi denir.
Hesap Devresi, taraflarca tespit edilmemişse her takvim yılının son günü hesap devresinin kapatılması tarihidir.
• Ortaya çıkan bakiye’ye l ay içinde itiraz etmeyen taraf bakiyeyi kabul etmiş sayılır.

Cari Hesap Sözleşmesinin Sona Ermesi:
1. Cari hesap anlaşması belirli süreli ise sürenin dolmasıyla
2. Belirsiz süreli ise;
a) Taraflardan birinin fesih ihbarında bulunması
b) Taraflardan birinin iflas etmesi
c) Sözleşmede öngörülmüşse taraflardan birinin ölümü yada mahkeme tarafından hacir (kısıtlama) altına alınması

ÜNİTE 9
ORTAKLIK KAVRAMI VE KOLLEKTİF ORTAKLIKLAR
Borçlar Kanunu:
- Adi ortaklık
- Tüzel kişiliği yok

Türk Ticaret Kanunu:
- Ticaret Ortaklığı
- Tüzel kişiliği vardır

ORTAKLIK SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI
l-) Sözleşme Unsuru:
İki veya daha çok kimseler arasında yapılır.

2-) Kişi Unsuru:
Ortaklık sözleşmesinin iki veya daha fazla kişinin taraf olması şarttır.

3-) Ortak Amaç Unsuru:
Ortak amaç kazanç sağlamak ve ortaklar arasında paylaştırmaktır.

4-) Sermaye Unsuru:
Ortak amaca ulaşmak için, ortakların iktisadi ve mali yarar sağlayan varlıklarını birleştirmeleridir.

Ortaklık ve Ödünç Sözleşmesi Arasındaki Farklar
• Ödünç verilen para “Cederdi Causa” sermaye olarak konulan para “Solverdi Causa” adını alır.
• Ödünç verilen paranın mülkiyeti ödünç alana geçer. Ortaklık sözleşmesinde mülkiyet ortaklığın olur.
• Ödünç veren faiz, sermaye koyan ise kar payı alır.
• Ödünç sözleşmesinde menfaatler farklı, ortaklık sözleşmesinde müşterektir.

TÜZEL KİŞİLİK
Ticaret ortaklıkları tüzel kişiliklerini ve buna bağlı olarak hak ehliyetlerini ticaret siciline tescille kazanırlar.

Ortaklıklar şirket sözleşmesinde gösterilen ortaklık konusu dışında faaliyet gösteremezler. Bu durum ortaklığın Sınırlı Ehliyetli olduğunun göstergesidir.

KOLLEKTİF ORTAKLIKLAR
Ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek maksadıyla hakiki şahıslar arasında kurulan ve ortaklardan hiçbirisinin sorumluluğu şirket alacaklarına karşı sınırlanmamış bulunan ortaklık türüdür.

One Thought on “Ticaret hukuku , ticaret hukuku ders notları ders anlatımı , tüzel kişilik , gerçek kişi , cari hesap , defter tutma

  1. Ercan Işık on at 12:38 AM said:

    Güzelmiş :)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Post Navigation